«Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δωσ’ της κλώτσο να γυρίσει, παραμύθι ν’αρχηνίσει». Τα λαϊκά παραμύθια είναι άμεσα συνυφασμένα με την ιστορία και την παράδοση ενός λαού. Φτιαγμένα από απλούς ανθρώπους, έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό ότι δεν διαβάζονται, αλλά λέγονται προφορικά και διαδίδονται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά από αφηγητές, παραμυθάδες. Το αν το κοινό θα μαγευτεί, θα γελάσει, θα θυμώσει, θα κλάψει ή απλά θα φύγει αδιάφορο, εξαρτάται κατά πολύ από το ταλέντο αυτού που λέει το παραμύθι.
Ίσως μπορούμε να βρούμε την σύνδεση των λαϊκών παραμυθιών με τον Αίσωπο και τους δικούς του μύθους. Πρωτοπόρος στο είδος, δημιουργός μάλλον του είδους αυτού, έλεγε ιστορίες, αλληγορίες με διδακτικό περιεχόμενο. Τα ζώα στους μύθους του Αισώπου αποχτούν, όχι μόνο ανθρώπινη φωνή, αλλά και ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Πάντοτε στο τέλος υπάρχει ένα ηθικό δίδαγμα, εύκολα κατανοητό από τα μικρά παιδιά, αλλά και όλους τους απλούς ανθρώπους. Ήταν, λοιπόν, προφορικές ιστορίες, που καταγράφηκαν πολύ αργότερα από τότε που ειπώθηκαν και διαβάζονται από αναγνώστες κάθε ηλικίας σε ολόκληρο τον κόσμο έως σήμερα.
Ταξιδιώτες από τόπο σε τόπο, οι λαϊκοί αφηγητές μας λένε την ιστορία όπως την έλαβαν, προσπαθώντας να μην αλλάξουν ούτε μία λέξη, για να μεταφερθεί αυτούσια στην επόμενη γενιά και να επιβιώσουν στις μέρες μας λέξεις και ιδιωματισμοί, που ίσως ούτε θα γνωρίζαμε αν δεν υπήρχαν τα λαϊκά παραμύθια. Αν ακούσεις ένα λαϊκό παραμύθι ή αν ακόμα καλύτερα, ακούσεις έναν παραμυθά να το διηγείται, θα νιώσεις ότι μεταφέρεσαι σε μια άλλη εποχή και χρονικά διαφορετική, αλλά και σε μία εποχή που ζουν δράκοι, μάγισσες, νεράιδες, ιππότες, βασιλιάδες, πλούσιοι και φτωχοί και όλοι κάτι θέλουν να μας πουν.
Τι σχέση, όμως, μπορεί να έχει τα λαϊκό παραμύθι με το σήμερα; Σε έναν κόσμο που αλλάζει πυρετωδώς, τι σχέση μπορεί να έχουν οι παραμυθάδες; Τα παιδιά, που συχνά με δυσκολία καταλαβαίνουν τα σύγχρονα ελληνικά, πώς θα ενδιαφερθούν να ακούσουν ένα παραμύθι που μπορεί να λέγεται σε μία τοπική διάλεκτο με πολλές άγνωστες και δυσνόητες λέξεις;
Εδώ έρχεται η τέχνη του αφηγητή να προσπεράσει όλα αυτά τα εμπόδια και με μαεστρία να ζωντανέψει τον πλούσιο και τον φτωχό ή τον βασιλιά με τα αυτιά γαϊδάρου ή να μιλήσει για την Πούλια και τον Αυγερινό και την άφταστη αδερφική αγάπη. Γιατί τα λαϊκά παραμύθια, τόσο κοντά στην θεατρική τέχνη, έχουν την ιδιότητα με τον ρυθμό, την κίνηση, την απλότητα και αμεσότητα που μόνο ο προφορικός λόγος δίνει, να υπενθυμίσουν στους ανθρώπους του σήμερα νοήματα και αξίες που δεν χάθηκαν και δεν πρέπει να χαθούν με το πέρασμα του χρόνου.
Τα λαϊκά παραμύθια, δεμένα σφιχτά με την λαϊκή παράδοση μπορούν να διδάξουν στα παιδιά, συχνά και με αστείο τρόπο, πως τα χρήματα δεν αρκούν για την ευτυχία, πως η αγάπη για τον αδερφό είναι ανώτερη αξία, πως τα μυστικά δεν πρέπει να μοιράζονται και πως τα ψέματα γρήγορα αποκαλύπτονται. Έτσι όπως ο προηγούμενος, ο Αίσωπος, μας έμαθε πως όποιος σκάβει το λάκκο του άλλου, πέφτει ο ίδιος μέσα ή ότι ο φαινομενικά μικρός και ανίσχυρος αποδεικνύεται τελικά ο πιο δυνατός, κατά τον ίδιο τρόπο και τα λαϊκά παραμύθια μπορούν να διδάξουν στα παιδιά την ευγένεια, την καλοσύνη, την αγάπη, τον σεβασμό, την ευγνωμοσύνη. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από αυτό το άκουσμα, γιατί με την φαντασία τους ως σύμμαχο, μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα τον κόσμο στον οποίο ζουν.
Μπορεί η εικόνα της γιαγιάς, που διηγείται ιστορίες στα μαζεμένα γύρω της εγγόνια, να μην είναι και τόσο συνηθισμένη πια. Είναι όμως στο χέρι μας να μην αφήσουμε ανεκμετάλλευτο ένα τόσο χρήσιμο εργαλείο, όπως τα παραμύθια και ειδικά τα λαϊκά, ως μέσο διαπαιδαγώγησης. Για παράδειγμα, μέσα στην τάξη, η προφορική ιστορία μπορεί να γίνει ακόμα και δρώμενο, οι πρωταγωνιστές να γίνουν τα ίδια τα παιδιά και από πρώτο χέρι να μάθουν όσα τους διδάσκει το κάθε παραμύθι. Κάποιες φορές κάνουμε τα πράγματα πολύπλοκα και νομίζουμε ότι τα παιδιά είναι ευχαριστημένα μόνο με τις οθόνες και την διαρκή πληροφορία ή ότι η εκπαίδευση έρχεται κυρίως μέσα από δομημένες δραστηριότητες. Είναι όμως πραγματικά αξιοσημείωτο πώς η προσοχή των παιδιών έλκεται αμέσως όταν ακούσουν το τόσο απλό: «Να πούμε τώρα ένα παραμύθι;» Σταματούν να μιλούν, συγκεντρώνονται και περιμένουν με ανυπομονησία να ταξιδέψουν στους φανταστικούς κόσμους του παραμυθιού. Γιατί τελικά τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή την ανθρώπινη επαφή, την αμεσότητα και ζεστασιά.
«Από τα πολλά τα λόγια, μας έπιασε η νύχτα και έφτασε η ώρα να σωπάσω… Καλή σας νύχτα άρχοντες και αρχόντισσες».
👤 Βιογραφικό αρθρογράφου:
Η Αναστασία Αντωνάκου είναι απόφοιτος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και κάτοχος Proficiency Cambridge. Εργάζεται ως καθηγήτρια Αγγλικών και Δασκάλα Μελέτης Δημοτικού στο Hello Αρτέμιδας. Της αρέσει πολύ το διάβασμα, απολαμβάνει τους περιπάτους δίπλα στη θάλασσα και το θέατρο. Πιστεύει ακράδαντα ότι στα παιδιά υπάρχει ελπίδα και στο ότι, όπως είπε ο Ν. Καζαντζάκης: «Ιδανικός δάσκαλος είναι εκείνος που γίνεται γέφυρα για να περάσει αντίπερα ο μαθητής του. Και όταν πια του διευκολύνει το πέρασμα, αφήνεται χαρούμενα να γκρεμιστεί, ενθαρρύνοντας τον μαθητή του να φτιάξει καινούριες γέφυρες». Είναι παντρεμένη και έχει έναν γιο.
Τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν στον/στη δημιουργό. Το περιεχόμενο και οι εικόνες χρησιμοποιήθηκαν από το Hello Radio με την άδεια του/της δημιουργού. / All copyrights belong to the creator. The content and images were used by Hello Radio with the creator’s permission.
